De cover van Nieuw-Atlantis

Wie een omslagillustratie zoekt bij Utopia van Thomas More heeft het makkelijker dan wie er een zoekt voor de grote opvolger in het utopische genre, Nieuw-Altantis van Francis Bacon. De Duits-Zwitserse schilder Ambrosius Holbein maakte namelijk prachtige houtgravures die al vanaf de eerste editie zijn opgenomen in het boek. Het zijn niet alleen mooie, eigentijdse verbeeldingen van het eiland Utopia, maar de latere versies bevatten nog een verborgen betekenis ook – zie de afbeeldingen in dit artikel.

Een portret zou uitkomst kunnen bieden. Van zowel More als Bacon bestaan er verschillende, zowel schilderijen als gravures. More werd bijvoorbeeld geschilderd door Hans Holbein, de jongere en uiteindelijk beroemdere broer van Ambrosius. Bacon werd rond 1618 door een onbekende schilder mooi vastgelegd als grootkanselier, met hoed en chic gewaad.

Toch is een portret misschien meer iets voor een biografie of een boek over Bacon zelf. Nieuw-Atlantis gaat niet over Bacon, maar over een reis over de Stille Oceaan naar een eiland waar wetenschap en religieuze tolerantie centraal staan.

Gelukkig bracht William Hodges uitkomst. Hodges ging als schilder mee op de tweede wereldreis van James Cook, naar het zuidelijke gedeelte van de Stille Oceaan. Die reis werd weliswaar gemaakt anderhalve eeuw na de publicatie van Nieuw-Atlantis, maar wel in het juiste werelddeel en nota bene in opdracht van de Royal Society – opgericht naar het voorbeeld van Salomo’s Huis in Nieuw-Atlantis.

Het schilderij dat op de cover staat is View of Oaitepeha Bay, Tahiti uit 1776. Een idyllische afbeelding van de baai waar Cook en zijn bemanning voor het eerst op Tahiti voor anker gingen. Hodges vervaardigde verschillende versies van het schilderij met kleine verschillen. Op één van de versies is rechtsonder een in een kleed gewikkeld lijk afgebeeld, waarschijnlijk een teken dat ook de dood aanwezig was op het eiland.

De naakte, badende vrouwen onderin zijn Hodges’ morele waarschuwing voor de verleidingen op het eiland. Het doet denken aan de scène in Nieuw-Atlantis over de poelen van Adam en Eva die de bewoners van Benzalem hebben verzonnen. Kortom, een beeld dat qua sfeer en boodschap goed past bij Nieuw-Atlantis.

Utopia afgebeeld door Holbein